arddol

ceffyle ar y bont, pencader, tachwedd 2010

horses on bridge, pencader, november 2010

This photograph, taken in 1925, shows Lewis Lewis Y Gof, blacksmith of Pencader, with three visitors to the village: William James, David James and an unnamed ‘interpreter and chauffeur’. Behind them stands the woolen factory ‘Arddol’, built in 1893, the largest in the area and the first in  the Teifi valley to use power looms.  

When this picture was taken the factory employed at least 30 people. Women washed, combed and dyed the wool while men operated the mechanised looms and spinning machines. Miss Gwenllian Davies, granddaughter of Thomas Lewis the factory manager who lived in the red brick house built next door to the factory, remembers children playing between the looms. 

The woolen industry grew after the arrival of the railway in 1864, which led in turn to the growth of Pencader itself. The station was an important junction connecting the parish to the outside world. Blankets and yarn made in the factory were sold in Swansea and London as well as locally. 

Arddol closed as a wool factory in 1948, but it’s proximity to the railway station meant that it was used by various buisnesses, including a brewery, until the 1970s. It was demolished in 2004 but lives on in people’s memories.

Tynnwyd y llun yma o Lewis Lewis y Gof, o Bencader, gyda thri ymwelydd i’r pentref sef William James, David James ac un ‘gyrrwr a chyfieithydd’ anhysbys, yn 1925. Safant o flaen Ffatri Wlan Arddol a adeiladwyd yn 1893, y ffatri fwyaf yn yr ardal a’r cyntaf yn Nyffryn Teifi i ddefnyddio gwyddau pwer. 

       Cyflogau’r ffatri o leiaf 30 o bobl pan dynnwyd y llun yma. Golchwyd, cribwyd a llifwyd y cnu gan y gwragedd tra gweithiau’r gwrywod y gwyddau mecanyddol a’r peiriannau nyddu. Cofia Miss Gwenllian Davies, wyres Thomas Lewis rheolwr y ffatri (a drigau yn y ty brics coch drws nesaf i’r ffatri) weld plant yn chwarae rhwng y peiriannau.

      Tyfodd y diwydiant gwlan ar ôl dyfodiad y rheilffordd yn 1864 ac yn ei dro a arweiniodd at dwf Pencader ei hun. ‘Roedd yr orsaf reilffordd yn gyffordd bwysig rhwng y plwyf a’r byd mawr tu allan. Gwerthwyd blancedi a wnaed yn y ffatri yn Abertawe a Llundain yn ogystal ac yn lleol.

      Caewyd Ffatri Wlan Arddol yn 1948, ond oherwydd agosrwydd yr adeilad at yr orsaf reilffordd defnyddiwyd hi gan wahanol fusnesau, ac yn olaf fel Bragdy, hyd at y 1970au. Dymchwelwyd yr adeilad yn 2004 ond mae’n dal yn fyw yng nghof y trigolion.